Жардам берүү

Үй-бүлөлөр үчүн колдонмо

Кыргызстанда балдар онкологиясы: кайда кайрылуу керек

Балада онкологиялык же кан оорусуна шек болсо, өзүңүздүн үй-бүлөлүк медицина борборуңуздагы (ҮМБ) же үй-бүлөлүк дарыгерлер тобундагы (ҮДТ) дарыгерден баштаңыз: ал негизги анализдерди жазып, жолдомо берет. Кыргызстанда рак жана лейкоз менен ооруган балдарды адистештирилген дарылоо негизинен Бишкектеги Эне жана баланы коргоо улуттук борборунун (ЭБКУБ, орусча НЦОМиД) балдар онкологиясы жана онкогематологиясы бөлүмүндө жүргүзүлөт; балдар онкология бөлүмү Ошто да бар. 6 жашка чейинки балдар стационарда акысыз дарыланат, 6–18 жаштагылар — үй-бүлөлүк дарыгердин жолдомосу менен акысыз. ММКФнын ысык линиясы — 113.

Бул жалпы маалымат, ал дарыгердин кеңешин алмаштырбайт. Балада коркунучтуу белгилер байкалса, педиатрга же тез жардамга кайрылыңыз.

Коркунучтуу белгилер: качан дарыгерге баруу керек

«Солнце надежды» балдар фонду адистер менен бирге онкологиялык сак болуу боюнча кыска тизмени таратып жүрөт. Төмөнкүлөр болсо, баланы дарыгерге көрсөтүңүз:

  • суук тийүүнүн белгилери жок эле эки жумадан ашык ысытма;
  • туруктуу кубаруу, алсыздык, табиттин начарлыгы;
  • себепсиз көгөргөн тактар жана кан агуу, сөөктөрдүн ооруусу;
  • денедеги оорубаган томпоктор жана катуу жерлер.

Бул белгилер көбүнчө такыр эле рактан келип чыкпайт. Бирок алар узакка созулса, кандын анализи жана текшерүү керек — бул тез жана акысыз.

1-кадам. Үй-бүлөлүк дарыгер (ҮМБ / ҮДТ)

Үй-бүлөлүк дарыгер — системага кирүүчү эшик. ММКФнын 2026-жылкы түшүндүрмөсү боюнча:

  • ал поликлиникада акысыз негизги анализдерди жана текшерүүлөрдү жазат;
  • пландуу жаткыруу үчүн жолдомо берет;
  • жолдомосуз 6 жаштан улуу баланы пландуу жаткырууда кошумча төлөм талап кылынышы мүмкүн.

Шашылыш учурларда — тез жардам чакырганда, өмүргө коркунуч болгондо — жолдомо талап кылынбайт, жардам дароо жана акысыз көрсөтүлөт.

Анализдерде четтөөлөр болсо, балдар гематологуна же онкологуна жолдомо сураңыз.

2-кадам. Адистештирилген борборлор

Эне жана баланы коргоо улуттук борбору (ЭБКУБ / НЦОМиД), Бишкек. 2021-жылы бул жерде 70 орундуу балдар онкологиясы жана онкогематологиясы бөлүмү ачылган, анын ичинде 10 орун — реанимация; бөлүмдүн иммунофенотиптөө, цитогенетика, бактериология боюнча өз лабораториялары бар. Бөлүмдү Султан Стамбеков жетектейт. 2024-жылы бул жерде балдарга аутологиялык өзөк клеткаларын трансплантациялоо башталган, 2026-жылы Саламаттыкты сактоо министрлиги трансплантация үчүн инфраструктура өнүгүп жатканын билдирген. ЭБКУБда паллиативдик жардам бөлүмү да ачылган.

Ош. Ошто балдар онкология бөлүмү иштейт; мисалы, 2026-жылдын жайында ага «Помогать легко» фонду дары-дармек чогулткан.

Улуттук онкология жана гематология борбору (УОГБ / НЦОГ), Бишкек. Өлкөдөгү чоңдордун онкологиясы жана гематологиясы боюнча башкы мекеме. Онкологиясы бар балдарды адатта ЭБКУБ алып барат, бирок үй-бүлөнүн чоң мүчөлөрүнүн бири ооруса — жолуңуз ушул жакка, бул да жолдомо аркылуу.

Жазылуунун жана жолдомонун так тартибин үй-бүлөлүк дарыгерден же ММКФнын 113 ысык линиясынан тактаңыз.

Эмне акысыз, эмне үчүн акча сурашы мүмкүн

ММКФнын маалыматы боюнча (2026-жылдын майы):

  • 6 жашка чейин (6 жаш кошо) — стационар шашылыш да, пландуу да толугу менен акысыз;
  • 6–18 жаш — жолдомо менен пландуу жаткырылганда акысыз;
  • стационарда консультациялар, операциялар, наркоз, оорукана өзү жасаган анализдер, негизги дарылар жана сарпталуучу материалдар акысыз;
  • оорукана өзү жасабаган изилдөөлөр үчүн төлөөгө туура келиши мүмкүн — дарыгер муну алдын ала эскертиши керек.

ЭБКУБдун балдар онкологиясынын башчысынын айтымында, онкологиясы бар балдардын дарысына мамлекеттик каражат 2012-жылдагы болжол менен 1 млн сомдон 200 млн сомго чейин өскөн. Бирок анын эле баалоосу боюнча, кызматтын жылдык минималдуу муктаждыгы — 300–400 млн сом, ал эми айрым ыкмалар жана препараттар өлкөдө жок. Ошондуктан үй-бүлөлөр кээде дары сатып алууга же чет өлкөдөн дарылоо издөөгө аргасыз болушат.

Өлкөдө жок нерсе керек болсо

Кээде дарыгерлер Кыргызстанда азырынча жасалбаган дарылоону сунушташат — мисалы, сөөк чучугун аллогендик трансплантациялоо. Ошондо:

  1. Сунушу жана негиздемеси жазылган корутундуну сураңыз.
  2. Көчүрмөлөрдү (выпискаларды) чет өлкөлүк клиникаларга жөнөтүп, дарылоо планын жана сметасын алыңыз.
  3. Мамлекеттик жана кайрымдуулук жардам программалары тууралуу кабар алыңыз.

Кененирээк — чет өлкөдө сөөк чучугун трансплантациялоо (орусча) жана баланы дарылоого акча кантип чогултуу колдонмолорунда.

Экинчи пикир — кадимки нерсе

Балдар онкологдорунун өздөрү да шек болгондо анализдерди башка адиске кайра текшертүүнү кеңеш беришет. Биопсиянын айнектерин кайра кароо жана башка борбордо кеңешүү — кадимки практика, айрыкча сейрек диагноздордо. Бул дарыгериңизди таарынтпайт.

Ысык-Көл облусунан болсоңуз

Караколдо жана облуста эмне бар экени тууралуу — Караколдо жана Ысык-Көл облусунда онкологиялык оорулууларга жардам колдонмосунда (орусча).

Көп берилүүчү суроолор

ЭБКУБга (НЦОМиД) түшүү үчүн жолдомо керекпи?

6 жаштан улуу балдарды пландуу жаткыруу үчүн — ооба: үй-бүлөлүк дарыгердин жолдомосу жок болсо, ММКФ кошумча төлөмгө жол берет. 6 жашка чейинки балдар үчүн стационар ар кандай учурда акысыз, ал эми шашылыш абалда эч кимге жолдомо талап кылынбайт. Убакытты коротпоо үчүн, анализдер нормадан четтесе, үй-бүлөлүк дарыгерден баланы дароо балдар гематологуна же онкологуна жөнөтүүсүн сураңыз.

Кыргызстанда канча бала рак менен ооруйт?

ЭБКУБдун балдар онкология бөлүмүнүн башчысынын айтымында (2026), азыр 100 миң балага 10–11 учур аныкталат, мурда 8 болчу; өсүш көбүнчө диагностиканын жакшырышына байланыштуу. Дүйнөлүк көрсөткүч — 100 миң балага 14–18 учур. Ал өлкөдө онкологиясы бар балдардын аман калуусун болжол менен 50% деп баалаган — бул расмий статистика эмес, адистин баасы.

Ооруканада акысыз болушу керек болгон нерсе үчүн акча сураса, кайда даттануу керек?

Адегенде дарыгерден же бөлүм башчысынан төлөм эмне негизде керек экенин сураңыз: ММКФнын эрежелери боюнча дарыгер акы төлөнүүчү изилдөөлөр тууралуу алдын ала эскертүүгө милдеттүү. Жооп канааттандырбаса — ММКФнын 113 күнү-түнү иштеген ысык линиясына чалыңыз, бардык телефондордон акысыз. Чектерди сактап, ким эмне үчүн акча сураганын жазып алыңыз.

Диагноз чет өлкөдө коюлса, Кыргызстанда дарыланса болобу?

Болот. Бардык көчүрмөлөрдү, анализдердин, генетиканын жыйынтыктарын жана сүрөттөрдү алып, керек болсо которуп, профилдик борборго жолдомо алуу үчүн үй-бүлөлүк дарыгерге кайрылыңыз. Дария ооруп турган эң оор учурда биз өзүбүз Москвадан Бишкекке жана кайра учууга аргасыз болгонбуз — ошондуктан бардык документтерди бир папкада жана булутта (облакта) сактоону кеңеш беребиз.

Фонддон

«Дария Нуру» фондун Караколдо Дария ооруп калганда кайда чуркап, кимге кайрыларын өзү издеген үй-бүлө түзгөн. Биз оор диагноз коюлган үй-бүлөлөргө диагноз коюлган учурдан тартып жардам беребиз — арызды «Жардам алуу» барагынан калтырыңыз.

Булактар